Sâlih (a.s.) kıssası, Kur’an’da tevhidin (Allah’ı birlemenin) en net şekilde vurgulandığı kıssalardandır. Bu kıssa, apaçık bir mucizenin bile kalpleri ikiye ayırdığını gösterir: kimi imanla yumuşar, kimi kibirle daha da sertleşir. Sâlih (a.s.), güç ve refah içinde yaşayan, dağları oyarak evler yapan Semûd kavmine gönderilmiştir; fakat onların asıl eksikliği, nimet değil hidayetti.
Semûd kavmi sağlam yapılar kuruyor, güven içinde yaşıyor, fakat Allah’ın nimetlerine rağmen şirke sapıyor ve zorba önderlerin peşinden gidiyordu. Sâlih (a.s.) onların içinden, doğruluğu bilinen bir kimse olarak çıktı ve en temel çağrıyı yaptı: Allah’a kulluk edin; O’ndan başka ilahınız yoktur.
Sâlih (a.s.) yalnızca inanç değil, toplumsal ıslah da istedi: Allah’a ortak koşmayı bırakmak, yeryüzünde bozgunculuk yapmamak, adaletle yaşamak. Nimetlerin şükürle korunacağını, kibirle ise azaba dönüşebileceğini hatırlattı.
Bir kısım önderler delili hidayet için değil, inat için istedi: “Eğer doğruysan bir ayet getir.” Allah’ın hikmetiyle mucize geldi; fakat bu mucize aynı zamanda bir imtihan oldu: deve mucizesi.
Kur’an’da “Allah’ın devesi” olarak anılan bu mucize, apaçık bir delildi. Ona dokunmamaları emredildi ve su hakkı düzenlendi: bir gün devenin, bir gün onların. Mesaj açıktı: iman, Allah’ın sınırlarına saygıdır; kibir ise onları çiğnemektir.
Kibirli kesim, mucizenin varlığını kendi otoritelerine tehdit gördü. İman edenlerle alay ettiler, şüphe yaydılar ve sonunda deveyi öldürme/boğazlama planı kurdular. Bu, Allah’ın emrine açık meydan okumaydı.
Sâlih (a.s.) onlara üç gün mühlet verildiğini bildirdi. Bu, tövbe için son fırsattı; fakat çoğu inatta ısrar etti ve Sâlih (a.s.)’a ve müminlere zarar vermek istedi.
Kur’an, helâki farklı ifadelerle anlatır: sayha (müthiş bir çığlık) ve zelzele/rajfe (şiddetli sarsıntı). Sonuç: inkârcılar yurtlarında cansız kaldı. Allah ise Sâlih (a.s.)’ı ve onunla iman edenleri rahmetiyle kurtardı.
Kıssa şu surelerde öne çıkar: A‘râf, Hûd, Şems, Fussilet, Kamer, Neml, Hâkka.
Özet: Sâlih (a.s.) kıssası, refah ve güce rağmen hidayeti reddeden bir kavmin nasıl helâke sürüklendiğini gösterir. Deve mucizesi rahmet ve imtihandı; inkârcılar meydan okuyunca uyarı geldi ve ardından helâk. Bu kıssa, tevhidin ve Allah’ın sınırlarına saygının hayatî olduğunu öğretir.
