“Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” sözünü ilk kim söyledi?
Zikir ve tesbih ikliminde, Yaradan’ın azameti ve yüceliği tecelli eder; takdis sözleri evrenin her köşesinde yankılanır. Bu sözlerin en yücelerinden biri de “Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” ifadesidir. Bu söz, Allah’ı her türlü eksiklikten tenzih etmeyi ve O’nun mutlak yüceliğini, hiçbir sıfatın tam olarak tarif edemeyeceği kemalini ifade eder. Bu noktada akla şu soru gelir:
“Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” sözünü ilk söyleyen kimdir?
Bu sorunun cevabını ararken, bizi meleklerin nurdan dünyasına götürür. Çünkü melekler, Allah tarafından seçilmiş, gece gündüz durmaksızın O’nu tesbih eden kullardır. Kur’an-ı Kerim’de onların sürekli olarak Allah’ı tesbih ettiklerine dair birçok ayet vardır:
“Göklerde ve yerde kim varsa ister istemez Allah’a secde eder; gölgeleri de sabah akşam (O’na secde eder).”
(A’râf, 15)
“Gece gündüz durmaksızın O’nu tesbih ederler.”
(Enbiyâ, 20)
Bu ayetler, tesbihin meleklerin ayrılmaz bir özelliği olduğunu göstermektedir.
Özellikle “Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” ifadesine baktığımızda, bunun namazda secde hâliyle yakından ilişkili olduğunu görürüz. Rükûda “Subhâne Rabbiye’l-Azîm”, secdede ise “Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” denir. Secde, kulun Rabbine en yakın olduğu andır ve bu tesbih, Allah’ın mutlak yüceliğini en derin şekilde ifade eder.
Kur’an ve sahih hadislerde, “Subhâne Rabbiye’l-A’lâ” ifadesini ilk söyleyen varlığın kim olduğuna dair açık bir delil yoktur. Ancak meleklerin, insanlardan ve cinlerden önce yaratıldığı; yaratıldıkları andan itibaren tesbih ve ibadetle meşgul oldukları bilinmektedir. Dolayısıyla bu sözün, ilk olarak onların tesbihleri arasında yer almış olması akla en yakın görüştür.
Sonuç olarak denilebilir ki:
Kur’an ve sünnette bu ifadeyi ilk söyleyenin kim olduğu belirtilmemiştir; fakat Allah’ı sürekli tesbih eden meleklerin, bu tür en yüce tesbihleri ilk söyleyen varlıklar arasında olduğu kuvvetle muhtemeldir. Mümin için de en güzel örnek, bu tesbihlerle Allah’ı yüceltmek, O’nu noksan sıfatlardan tenzih etmek ve kalbini daima zikre açık tutmaktır.
Zira tesbih, kalbe hayat, ruha nur ve kulluğa yakınlıktır.
